Lịch sử Halloween bắt đầu từ những đêm cuối tháng 10 đầy nghi thức của người Celt, rồi dần biến thành lễ hội hóa trang mà bạn thấy ngày nay. Trên đường đi, Halloween hấp thụ nhiều lớp văn hóa từ La Mã, Kitô giáo đến đời sống đô thị hiện đại.
Lịch sử Halloween: Nguồn gốc từ lễ Samhain
Samhain và niềm tin về thời khắc chuyển mùa
Samhain là lễ đánh dấu kết thúc mùa thu hoạch và mở đầu mùa đông của người Celt, thường rơi vào đêm 31/10. Họ tin đây là thời điểm ranh giới giữa người sống và linh hồn trở nên gần hơn, nên các nghi thức quanh lửa trại và lời cầu chúc mùa đông yên lành rất quan trọng.
Bên cạnh lửa trại, cộng đồng có thể dùng mặt nạ hoặc trang phục để “đánh lạc hướng” những linh hồn lang thang theo quan niệm dân gian. Một số nơi lưu truyền trò bói toán, kể chuyện ma và nghi thức tạ ơn mùa màng như một cách trấn an nỗi lo trước mùa đông. Dù chi tiết khác nhau theo vùng, tinh thần chung là tụ họp, bảo vệ và chuẩn bị cho giai đoạn khắc nghiệt.
Sự giao thoa với văn hóa La Mã
Khi La Mã hiện diện ở các vùng đất Celt, nhiều phong tục mùa thu được hòa trộn theo cách tự nhiên. Từ rất sớm, Halloween đã mang tính dung hợp, vừa có nỗi sợ vô hình vừa có niềm vui sau mùa gặt.
Halloween gắn với All Hallows’ Eve như thế nào?
Kitô giáo hóa và việc “đặt lại” ngày lễ
Trong thời Trung Cổ, nhiều lễ hội dân gian được tái diễn giải để phù hợp bối cảnh Kitô giáo. Ngày Lễ Các Thánh (1/11) khiến đêm trước đó trở thành All Hallows’ Eve, nên nhiều tập tục cũ vẫn tiếp tục nhưng mang ý nghĩa mới.
Tên gọi Halloween hình thành ra sao
“All Hallows’ Eve” dần rút gọn trong cách nói hằng ngày, rồi trở thành “Halloween” trong tiếng Anh. Khi từ ngữ ngắn gọn và dễ nhớ, nó lan truyền nhanh qua sách báo, trường học và giao tiếp cộng đồng.
Vì sao có hóa trang và tục “trick-or-treat”?
“Souling” và thói quen gõ cửa xin bánh
Ở một số vùng Anh và Ireland, từng có tục trẻ em hoặc người nghèo đi gõ cửa xin “soul cakes”. Đổi lại, họ hứa cầu nguyện cho linh hồn người thân đã mất của gia chủ, nên việc cho bánh vừa là sẻ chia vừa là tưởng niệm.
Tập tục này giúp hình thành “lộ trình” đi từng nhà vào một đêm cố định, tạo cảm giác lễ hội cho cả khu dân cư. Khi sang bối cảnh đô thị, lời cầu nguyện dần giản lược, còn phần quà chuyển từ bánh sang kẹo để tiện trao tặng. Từ đó, hoạt động gõ cửa trở nên thân thiện, có tính quy ước và dễ nhân rộng.
“Guising” và tinh thần biểu diễn
Tại Scotland và Ireland, “guising” mô tả việc hóa trang rồi đến từng nhà trình diễn một tiết mục ngắn để nhận quà. Khi phong tục sang Bắc Mỹ, câu nói “trick-or-treat” trở thành quy ước vui chơi rõ ràng, giúp hoạt động phù hợp hơn với đời sống khu phố.
Biểu tượng bí ngô và đèn lồng đến từ đâu?
Jack-o’-lantern: từ củ cải sang bí ngô
Trước khi bí ngô trở nên nổi bật, người Ireland và Scotland từng khắc mặt lên củ cải hoặc củ cải đường, đặt nến bên trong để soi đường và xua điều xấu. Khi di cư sang Mỹ, họ gặp bí ngô to, rỗng và dễ khắc hơn, nên vật liệu chuyển đổi theo điều kiện địa phương.
Màu sắc và hình tượng “ma quái”
Màu cam gợi mùa thu và mùa gặt, còn màu đen gợi đêm tối và bí ẩn, nên hai gam này thường đi cùng nhau trong trang trí. Các hình tượng như phù thủy, mèo đen hay dơi xuất phát từ chuyện kể dân gian, rồi được phim ảnh và truyền thông làm mới theo hướng giải trí.
Halloween hiện đại lan tỏa ra thế giới ra sao?
Khi Halloween trở thành lễ hội cộng đồng ở Mỹ
Tại Mỹ, Halloween chuyển mạnh thành hoạt động cộng đồng trong thế kỷ 20, với tiệc hóa trang, sự kiện ở trường học và khu dân cư. Cùng lúc, kẹo, trang phục và đồ trang trí phát triển thành thị trường lớn, khiến lễ hội mang tính thương mại rõ rệt.
Trước khi các sự kiện “thân thiện với gia đình” phổ biến, một số nơi từng xem đêm Halloween là dịp nghịch ngợm và chơi khăm. Về sau, các cộng đồng khuyến khích tổ chức diễu hành, tiệc tại trường và lịch trình xin kẹo rõ giờ để giảm rủi ro. Cách làm này giúp Halloween vừa vui nhộn vừa trật tự, phù hợp nhiều lứa tuổi.
Halloween ở Việt Nam và cách tiếp nhận
Ở Việt Nam, Halloween thường xuất hiện trong môi trường giáo dục và các sự kiện giải trí, nơi mọi người thích hóa trang, chụp ảnh và trang trí theo mùa. Nếu bạn đọc thêm về Lịch sử Halloween, bạn sẽ dễ phân biệt phần “truyền thống gốc” và phần “phiên bản lễ hội” đang phổ biến hiện nay.
Halloween ngày nay còn mang ý nghĩa gì?
Từ nghi thức cổ xưa đến sân chơi sáng tạo
Halloween ngày nay cho thấy một lễ hội có thể thay đổi mà vẫn giữ vài dấu vết ban đầu, như thời khắc cuối mùa gặt và sự hấp dẫn của bóng tối. Hóa trang giúp con người thử một vai khác, đồng thời tạo không gian kể chuyện và gắn kết cộng đồng khám phá thêm tại hungthinhland.net.vn.
Gợi ý trải nghiệm để hiểu sâu hơn
Bạn có thể thử khắc đèn lồng, làm đồ trang trí theo tông cam–đen hoặc xem phim theo chủ đề để cảm nhận “khí” của ngày lễ. Khi hiểu Lịch sử Halloween, những chi tiết nhỏ như chiếc đèn lồng hay trò xin kẹo sẽ trở thành câu chuyện văn hóa thú vị hơn là chỉ một trào lưu theo mùa.
